ไม้ยืนต้น



ชื่อ
เพกา
วงศ์
BIGNONIACEAE
ชื่อวิทยาศาสตร์
Oroxylum indicum ( Linn.) Vent.
ชื่อพื้นเมือง
มะลิดไม้ มะลิ้นไม้ ลิดไม้
ส่วนที่เป็นผัก ฝักอ่อน ยอดอ่อน ดอก
ฤดูกาล / รส ฤดูฝนถึงฤดูหนาว / รสขมอมหวาน
การขยายพันธุ์ เพาะเมล็ด
ประโยชน์ทางยา ฝัก-ขับผายลม ขับเสมหะ ราก-แก้ท้องร่วง เปลือกต้น-รักษาน้ำเหลืองให้ปกติ
ลักษณะพฤกษศาสตร์
เพกาเป็นไม้ยืนต้นสูง 3 - 12 เมตร เปลือกเรียบ ใบเป็นในประกอบยาว 30 - 200 ซม. มีใบย่อยจำนวนมาก รูปร่างคล้ายรูปไข่ ปลายใบแหลม ใบกว้าง 4 - 8 ซม. ดอกออกเป็นช่อใหญ่ ยาว 50 - 150 ซม. ดอกย่อยมีสีม่วงแดงผลเป็นฝักแบบยาวคล้ายดาบ กว้าง 6 - 15 ซม. ยาว 60 - 120 ซม. ภายในมีเมล็ดแบนและมีเยื่อบาง ๆ อยู่ล้อมรอบ
การปลูก
เพกาเป็นไม้ที่พบทั่วไปทุกภาคของประเทศ เพราะเป็นไม้ที่ขึ้นในดินทุกชนิดโดยเฉพาะดินร่วนซุย มีการระบายน้ำดี และควรปลูกในฤดูฝน ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด
ประโยชน์ทางยา
เปลือกต้น รสฝาด เย็น และขมเล็กน้อย สรรพคุณฝาดสมาน รักษาน้ำเหลืองให้ปกติ ดับพิษโลหิต ขับลมในลำไส้ แก้ท้องร่วง แก้บิด ขับเสมหะ บำรุงโลหิต
รากเพกา สรรพคุณบำรุงธาตุ กระตุ้นน้ำย่อย แก้ท้องร่วง แก้อักเสบฟกบวม
ฝักอ่อน สรรพคุณขับผายลม
เมล็ดแก่ สรรพคุณช่วยระบาย
ประโยชน์ทางอาหาร
ส่วนที่เป็นผัก/ฤดูกาล ยอดอ่อน ดอกและฝักอ่อนของเพกา รับประทานเป็นผักได้ ออกในช่วงฤดูฝนถึงฤดูหนาว สำหรับฝักอ่อนออกช่วงฤดูหนาว
รสและประโยชน์ต่อสุขภาพ


ฝักเพกามีรสขมอมหวาน สรรพคุณช่วยขับผายลม ขับเสมหะ


การปรุงอาหาร
คนไทยในภาคเหนือ ภาคอีสานและภาคใต้รับประทานเพกาเป็นผักโดยเฉพาะฝักอ่อนของเพกาในช่วงฤดูหนาว ตลาดสดในท้องถิ่นจะมีฝักเพกาจำหน่ายด้วย ยอดอ่อนของเพกาจำหน่ายด้วย ยอดอ่อนของเพการับประทานเป็นผักสด ส่วนดอกต้มหรือลวกให้สุกรับประทานร่วมกับน้ำพริก ฝักอ่อนของเพกามีรสขม ชาวบ้านใช้วิธีเผาให้สุกเพื่อลดรสขม โดยการเผาไฟให้ผิวนอกไหม้เกรียม และขูดผิวที่ไหม้ไฟออก หรืออาจใช้วิธีต้มก็ได้ แต่นิยมน้อยกว่าการเผา จากนั้นนำไปรับประทานโดยอาจรับประทานเป็นผักร่วมกับน้ำพริก ลาบ ก้อย ยำ หรือนำไปหั่นฝอยตามขวางเป็นชิ้นเล็ก ๆ ปรุงเป็นแกง ผัด หรือยำตามชอบใจ
ตัวอย่างอาหาร
ยำฝักเพกา (อาหารเหนือ)
เครื่องปรุง
ฝักเพกา 1 ฝัก พริกสด 3 เม็ด ขิง 1 ซม. ข่า 1 แว่น กระเทียม 4 กลีบ ปลาร้า 1 ช้อนโต๊ะ
วิธีปรุง

1. ฝักเพกานำมาเผาให้สุก ห่อด้วยใบตอง ใช้เวลาเผาประมาณ 15 นาที ขูดผิวออก ไม่ควรล้างน้ำเพราะจะทำให้มีรสขมแล้วนำมาหั่นตามขวางเป็นชิ้นเล็ก ๆ
2. โขลกพริก ขิง ข่า กระเทียม ให้ละเอียด ปลาร้าต้มสุกเหลือน้ำประมาณ 5 - 6 ช้อนโต๊ะ
3. นำเครื่องแกง เพกาและปลาร้ามาคลุกคนให้ทั่ว